Anant Chaturdashi · अनंत चतुर्दशी (गणेश विसर्जन)
Tuesday, 14 September 2027 (New Delhi)
Story and significance
Anant Chaturdashi, on Bhadrapada Shukla Chaturdashi, honours Lord Vishnu as Anant, the infinite, resting on the serpent Ananta. When the Pandavas lost their kingdom in exile, Krishna told Yudhishthira to keep the Anant vrat; the Mahabharata and Bhavishya Purana tell how Sushila and Kaundinya regained their fortune by tying the fourteen-knotted Anant sutra. It is also the last day of Ganeshotsav, when Ganesha idols are immersed in great processions with 'Ganpati Bappa Morya, pudhchya varshi lavkar ya'.
भाद्रपद शुक्ल चतुर्दशी को अनंत चतुर्दशी शेषनाग पर विराजमान अनंत, अर्थात असीम, रूप में भगवान विष्णु का सम्मान करती है। वनवास में राज्य खोने पर कृष्ण ने युधिष्ठिर को अनंत व्रत करने को कहा; कथा है कि सुशीला और कौंडिन्य ने चौदह गाँठों वाला अनंत सूत्र बाँधकर अपना भाग्य वापस पाया। यह गणेशोत्सव का अंतिम दिन भी है, जब 'गणपति बप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या' के साथ भव्य शोभायात्राओं में गणेश विसर्जन होता है।
Muhurat
Anant puja in the morning of Chaturdashi; the Ganesha immersion goes on through the day and night.
अनंत पूजा चतुर्दशी की सुबह; गणेश विसर्जन दिन-रात चलता है।
Samagri (what you need)
- A picture of Vishnu as Anant on Shesha, or a darbha (kusha) figure of Anant
शेषनाग पर अनंत रूप विष्णु का चित्र, या कुशा से बनी अनंत आकृति - The Anant sutra: a red or yellow thread with fourteen knots, dyed in turmeric
अनंत सूत्र: हल्दी में रंगा, चौदह गाँठों वाला लाल या पीला धागा - Panchamrit, tulsi and yellow flowers
पंचामृत, तुलसी और पीले फूल - Fourteen kinds of offerings or fruits
चौदह प्रकार के नैवेद्य या फल - Sweets such as malpua or kheer
मालपुआ या खीर जैसी मिठाई - A ghee lamp
घी का दीपक
Puja vidhi, step by step
- Bathe and set up Vishnu as Anant with a kalash, and the fourteen-knotted sutra before him.
स्नान कर कलश के साथ अनंत रूप विष्णु और उनके सामने चौदह गाँठों वाला सूत्र स्थापित करें। - Worship Anant with panchamrit, tulsi, yellow flowers and fourteen offerings.
पंचामृत, तुलसी, पीले फूल और चौदह नैवेद्य से अनंत की पूजा करें। - Listen to the Anant vrat katha of Sushila and Kaundinya.
सुशीला और कौंडिन्य की अनंत व्रत कथा सुनें। - Tie the Anant sutra on the right arm (men) or left arm (women), and wear it for fourteen days.
अनंत सूत्र पुरुष दाहिनी और महिलाएँ बाईं बाँह पर बाँधें, और चौदह दिन पहनें। - For those with Ganesha at home, do the uttarpuja and aarti and take him for immersion.
जिनके घर गणेश हैं, वे उत्तरपूजा और आरती कर विसर्जन के लिए ले जाएँ।
Mantra
ॐ अनंताय नमः
Om Anantaya Namah
Do
- Keep the Anant sutra with respect and remove it after fourteen days, or the next year.
अनंत सूत्र को आदर से रखें और चौदह दिन बाद, या अगले वर्ष, उतारें।
Avoid
- Do not throw the old sutra carelessly; place it in flowing water or under a tree.
पुराना सूत्र लापरवाही से न फेंकें; बहते जल में या पेड़ के नीचे रखें।
Read in தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം
தமிழ்
பாத்ரபத சுக்ல சதுர்த்தசியான அனந்த சதுர்த்தசி, ஆதிசேஷன் மேல் துயிலும் அனந்தன், அதாவது முடிவற்றவனாக விஷ்ணுவைப் போற்றுகிறது. வனவாசத்தில் பாண்டவர் ராஜ்யம் இழந்தபோது கிருஷ்ணர் யுதிஷ்டிரரிடம் அனந்த விரதம் இருக்கச் சொன்னார்; சுசீலையும் கௌண்டின்யரும் பதினான்கு முடிச்சுள்ள அனந்த சூத்திரம் கட்டி இழந்த செல்வத்தை மீண்டும் பெற்றனர் என்பது கதை. விநாயகர் உற்சவத்தின் கடைசி நாளும் இதுவே; 'கணபதி பப்பா மோரியா' முழக்கத்துடன் பெரும் ஊர்வலங்களில் விநாயகர் கரைக்கப்படுகிறார்.
- நீராடிக் கலசத்துடன் அனந்த விஷ்ணுவையும் முன்னால் பதினான்கு முடிச்சு சூத்திரத்தையும் வையுங்கள்.
- பஞ்சாமிர்தம், துளசி, மஞ்சள் பூக்கள், பதினான்கு நைவேத்தியத்தால் அனந்தனைப் பூஜியுங்கள்.
- சுசீலை, கௌண்டின்யரின் அனந்த விரதக் கதையைக் கேளுங்கள்.
- அனந்த சூத்திரத்தை ஆண்கள் வலது கையிலும் பெண்கள் இடது கையிலும் கட்டிப் பதினான்கு நாள் அணியுங்கள்.
- வீட்டில் விநாயகர் இருந்தால் உத்தர பூஜை, ஆரத்தி செய்து கரைக்க எடுத்துச் செல்லுங்கள்.
తెలుగు
భాద్రపద శుక్ల చతుర్దశి నాడు అనంత చతుర్దశి, ఆదిశేషునిపై శయనించిన అనంతుడు, అంటే అంతులేనివాడుగా విష్ణువును పూజిస్తుంది. వనవాసంలో పాండవులు రాజ్యం కోల్పోయినప్పుడు కృష్ణుడు ధర్మరాజుకు అనంత వ్రతం చేయమని చెప్పాడు; సుశీల, కౌండిన్యుడు పద్నాలుగు ముడుల అనంత తోరం కట్టుకుని కోల్పోయిన సంపద తిరిగి పొందారని కథ. తెలుగు నాట అనంత పద్మనాభ వ్రతంగా ప్రసిద్ధం. గణేశ నవరాత్రుల చివరి రోజు కూడా ఇదే; భారీ ఊరేగింపులతో గణేశ నిమజ్జనం జరుగుతుంది.
- స్నానం చేసి కలశంతో అనంత పద్మనాభుని, ఆయన ముందు పద్నాలుగు ముడుల తోరాన్ని ప్రతిష్ఠించండి.
- పంచామృతం, తులసి, పసుపు పూలు, పద్నాలుగు నైవేద్యాలతో అనంతుని పూజించండి.
- సుశీల, కౌండిన్యుల అనంత వ్రత కథ వినండి.
- అనంత తోరాన్ని పురుషులు కుడి చేతికి, స్త్రీలు ఎడమ చేతికి కట్టుకుని పద్నాలుగు రోజులు ధరించండి.
- ఇంట్లో గణపతి ఉంటే ఉద్వాసన పూజ, హారతి చేసి నిమజ్జనానికి తీసుకెళ్ళండి.
ಕನ್ನಡ
ಭಾದ್ರಪದ ಶುಕ್ಲ ಚತುರ್ದಶಿಯಂದು ಅನಂತನ ಚತುರ್ದಶಿ, ಆದಿಶೇಷನ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿರುವ ಅನಂತ, ಅಂದರೆ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದವನಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತದೆ. ವನವಾಸದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರು ರಾಜ್ಯ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಕೃಷ್ಣ ಧರ್ಮರಾಯನಿಗೆ ಅನಂತ ವ್ರತ ಮಾಡಲು ಹೇಳಿದನು; ಸುಶೀಲೆ ಮತ್ತು ಕೌಂಡಿನ್ಯ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಗಂಟಿನ ಅನಂತ ದಾರ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಕಳೆದ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪಡೆದರು ಎಂಬ ಕಥೆ. ಗಣೇಶೋತ್ಸವದ ಕೊನೆಯ ದಿನವೂ ಇದೇ; ಭವ್ಯ ಮೆರವಣಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಣೇಶ ವಿಸರ್ಜನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
- ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಕಲಶದೊಂದಿಗೆ ಅನಂತ ಪದ್ಮನಾಭನನ್ನು, ಅವನ ಮುಂದೆ ಹದಿನಾಲ್ಕು ಗಂಟಿನ ದಾರವನ್ನು ಇಡಿ.
- ಪಂಚಾಮೃತ, ತುಳಸಿ, ಹಳದಿ ಹೂವು, ಹದಿನಾಲ್ಕು ನೈವೇದ್ಯದಿಂದ ಅನಂತನನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ.
- ಸುಶೀಲೆ ಮತ್ತು ಕೌಂಡಿನ್ಯರ ಅನಂತ ವ್ರತ ಕಥೆ ಕೇಳಿ.
- ಅನಂತ ದಾರವನ್ನು ಪುರುಷರು ಬಲಗೈಗೆ, ಮಹಿಳೆಯರು ಎಡಗೈಗೆ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಹದಿನಾಲ್ಕು ದಿನ ಧರಿಸಿ.
- ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ ಇದ್ದರೆ ಉತ್ತರಪೂಜೆ, ಆರತಿ ಮಾಡಿ ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಿರಿ.
മലയാളം
ഭാദ്രപദ ശുക്ല ചതുർദശിയായ അനന്ത ചതുർദശി, അനന്തന്റെ മേൽ ശയിക്കുന്ന അനന്തൻ, അതായത് അനന്തമായവനായി വിഷ്ണുവിനെ ആദരിക്കുന്നു. വനവാസത്തിൽ പാണ്ഡവർ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ യുധിഷ്ഠിരനോട് അനന്ത വ്രതം നോക്കാൻ പറഞ്ഞു; സുശീലയും കൗണ്ഡിന്യനും പതിനാല് കെട്ടുള്ള അനന്ത സൂത്രം കെട്ടി നഷ്ടപ്പെട്ട സമ്പത്ത് തിരികെ നേടി എന്നാണ് കഥ. തിരുവനന്തപുരത്തെ ശ്രീ പത്മനാഭൻ ഈ രൂപമാണ്. ഗണേശോത്സവത്തിന്റെ അവസാന ദിവസവും ഇതാണ്; വലിയ ഘോഷയാത്രകളിൽ ഗണേശ നിമജ്ജനം നടക്കുന്നു.
- കുളിച്ച് കലശത്തോടൊപ്പം അനന്ത പത്മനാഭനെയും മുന്നിൽ പതിനാല് കെട്ടുള്ള സൂത്രവും വെക്കുക.
- പഞ്ചാമൃതം, തുളസി, മഞ്ഞ പൂക്കൾ, പതിനാല് നിവേദ്യം എന്നിവ കൊണ്ട് അനന്തനെ പൂജിക്കുക.
- സുശീലയുടെയും കൗണ്ഡിന്യന്റെയും അനന്ത വ്രതകഥ കേൾക്കുക.
- അനന്ത സൂത്രം പുരുഷന്മാർ വലതു കൈയിലും സ്ത്രീകൾ ഇടതു കൈയിലും കെട്ടി പതിനാല് ദിവസം ധരിക്കുക.
- വീട്ടിൽ ഗണപതിയുണ്ടെങ്കിൽ ഉത്തരപൂജയും ആരതിയും ചെയ്ത് നിമജ്ജനത്തിന് കൊണ്ടുപോകുക.